Kuzeybatı Alaska’da yer alan Brooks Sıradağları’ndaki 200’ü aşkın akarsuda görülen turuncu renk değişiminin, iklim değişikliği nedeniyle eriyen donmuş toprak katmanlarının tetiklediği doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı tespit edildi. AGU Advances dergisinde yayımlanan araştırma, derinlerdeki sülfürlü kayaların yer altı sularıyla temas ederek suya ağır metaller bıraktığını ortaya koydu.
Donmuş Toprak Erimesi ve Ağır Metal Salınımı
Bilim insanlarının 2022 ile 2024 yılları arasında altı ayrı su havzasından topladığı numuneler, yer altı sularının eriyen permafrost tabakaları üzerinden sülfür minerallerine ulaştığını gösterdi. Oksijen ve su ile tepkimeye giren bu mineraller sülfürik asit oluştururken demir, alüminyum, nikel, çinko, kadmiyum ve nadir toprak elementlerini akarsulara taşıdı.
Yapılan ölçümlerde bozulmamış yukarı havzalarda 8,3 seviyesinde seyreden ortanca pH değerinin, yamaç sızıntılarında 3,2’ye kadar gerilediği ve bu noktalardaki metal yoğunluğunun ana yataklardan binlerce kat fazla olduğu saptandı.
Ana Akarsulardaki Kimyasal Taşınım
Yan kollardan gelen yüksek asit yüküne rağmen ana nehirlerin nötre yakın pH seviyelerini muhafaza ettiği ancak bu tamponlama kabiliyetinin ağır metallerin akış yönünde kilometrelerce sürüklenmesini durduramadığı kaydedildi. Yapılan incelemelerde, Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergâhında sülfat miktarının litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel oranının ise litre başına 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma tırmandığı ve bu seviyelerin nehir boyunca korunduğu belgelendi.
İklimsel Kırılma ve Son Gelişmeler
Agashashok ile Wulik nehir sistemlerinin geçmiş kayıtları, kirlilik seviyesinin kademeli yükselmek yerine 2019 ve 2020 senelerinde zirveye ulaştığını, bu süreçte Wulik Nehri’ndeki toplam çinko konsantrasyonunun yüzde 770 oranında arttığını gösterdi. Ani yükselişin, 2018-2019 döneminde kaydedilen aşırı sıcak ve yoğun kar yağışlı kış koşullarının toprağı izole ederek derin donmayı engellemesinden ve erimeyi hızlandırmasından kaynaklandığı aktarıldı.
Wulik Nehri’nde 2021-2024 aralığında sülfat ile çinko oranlarının yeniden düşüş gösterdiği ve nehrin asit nötralizasyon kapasitesinin yükseldiği gözlemlendi. Araştırmacılar bu eğilimi geçici bir iyileşme evresi olarak nitelendirirken, mekanizmanın arka planının henüz tam anlamıyla aydınlatılamadığını bildirdi.
